The reader – từ đọc sách đến xem phim

Cuốn tiểu thuyết Người đọc của Bernhard Schlink xuất bản tại Việt Nam (Lê Quang dịch, NXB Phụ Nữ và viện Goethe, 2006), những người làm sách đã đưa ra bình luận khá tinh tế: tác phẩm có sức hấp dẫn của một ký sự pháp đình, nhưng linh hồn của tác phẩm là tính nhân văn cao cả, thể hiện trong quá khứ chiến tranh đen tối lẫn hiện tại rối rắm của lòng người…

 

Người đọc xuất hiện ở Đức vào năm 1995 và được dịch ra gần 40 thứ tiếng, được xem là một sự kiện văn học có tiếng vang. 15 năm sau – 2009, Người đọc (The Reader) xuất hiện trên màn bạc và gây sự tò mò đối với khán giả yêu văn học và đang tạo cảm tình đối với ban tổ chức những giải thưởng lớn…

Câu chuyện xảy ra tại Berlin – Đức từ những năm chiến tranh đen tối 1938, về một mối tình nồng nhiệt giữa cậu con trai 15 tuổi Michael Berg với người đàn bà gấp đôi tuổi cậu – Hanna Schmitz. Mối tình đến bất ngờ với những rung động mãnh liệt khó cưỡng giữa một bên là sự ẩn ức của một người đàn bà có đời sống bị thời cuộc đưa đẩy khá tẻ nhạt và gần như thiếu khả năng tự chủ trong sự nghiệp (từng là nhân viên của hãng Siemens và sau đó gia nhập nhân quân SS của Đức quốc xã) và một bên là cậu bé dậy thì với nhiều mơ tưởng, đắm mình trong các tác phẩm văn chương từ Odissey, Schnitzler đến Anton Chekhov, D. Lessing và đang căng mình trải nghiệm, khám phá những rung động đầu tiên trong cuộc đời. Sự cuồng nhiệt của họ được bảo bọc trong một không gian nhân văn – sau giờ học, cậu học trò Michael tìm đến đọc sách cho Hanna nghe và sau đó họ làm tình với nhau. Michael không hề biết rằng, Hanna người tình của anh, người khát thế giới trong những trang sách, lại chính là một người đàn bà không biết chữ.

Kate Winslet đi vào vai diễn khá lôi cuốn với hình tượng Hanna – người đàn bà nuôi cái nhìn chân thành trước thời cuộc nhiều đảo điên, thật giả khó lường. Người đàn bà mù chữ ấy từng áp giải một đoàn tù nhân từ trại SS về trại tập trung, trên đường đi, một cơn hoả hoạn ngoài tầm kiểm soát đã giết chết nhiều người. Hanna không thể tự bảo vệ được mình trước toà án, cô phải vào tù. Chàng sinh viên luật Michael lúc bấy giờ cũng ngồi trong phiên toà nhưng bắt đầu cảm nhận cái đắng cay của một phiên toà bảo vệ cho công lý nhưng mang trong nó nhiều khuất tất, bí mật.

Phim có nhiều cảnh khoả thân và sex khá nóng bỏng và đầy xúc cảm. Tuy nhiên, cái kết khá nhàm chán vì những diễn giải lê thê. Dù sao, nó đã tạo được một không khí, tâm thế bất an về thế hệ ám ảnh bởi quá khứ tại nước Đức những năm giữa thập niên 90 của thế kỷ 20. Còn gì buồn hơn người đàn ông Michael đã ly hôn với vợ, chấp nhận sống đơn độc để chỉ làm một việc: đọc và ghi âm những cuốn sách hay để gởi những băng cassette cho người tình đã già trong nhà ngục. Họ không gặp nhau. Nhưng hơi thở, sự giao cảm nồng nàn qua thế giới của những trang sách vẫn được nuôi dưỡng và cứu vãn đời sống đang ngột ngạt và nhiều bất an. Hanna đã học chữ bằng cách đối chiếu những bản sách trong thư viện trại tù với những cuốn băng mà người tình gởi đến. Đó là cách duy nhất người đàn bà thoát khỏi cái hốc kẹt đầy tuyệt vọng và oan uổng mà thời đại đã tạo ra cho số phận mình.

Bộ phim cũng như cuốn sách đã kết thúc hướng về vẻ đẹp xúc cảm có tính nhân văn nhưng khó giấu được một nỗi buồn, sự hụt hẫng về lý lẽ khi luật sư Michael đã đi hết những điều ẩn mật nhưng vẫn không kịp bảo vệ được người tình. Bộ phim xây dựng được một chi tiết khá đẹp nhấn nhá cho cái kết buồn: sau buổi gặp với Michael, Hanna trong dung mạo của một nữ tù nhân đứng tuổi lẩn thẩn xếp những cuốn sách lên mặt bàn và bước chân lên đó, tìm đến cái chết.

Mối tình Hanna và Micheal lên phim không tàn bạo như những gì bạn đọc hình dung qua trang sách. Một bộ phim kiểu Mỹ khá tròn trịa phù hợp với mong muốn của đại chúng. Thiếu cái lạnh lùng khốc liệt của tính cách Đức mà những ai đã từng say mê đọc sách háo hức chờ đợi. Nhưng, có lẽ ngay cả sự tròn trịa mượt mà ấy cũng có lý lẽ của nó.

Nguyễn Vinh

(Nguồn Sài Gòn tiếp thị)